Odtłuszczanie chemiczne i elektrochemiczne

Odtłuszczania: chemiczne i elektrochemiczne są – obok stosowanego często poza linią odtłuszczania wstępnego, trawienia i dekapowania (aktywacji) – etapami w sekwencji procesów przygotowania powierzchni detali przed nakładaniem powłok galwanicznych.

Na przykład przygotowanie powierzchni stali może wyglądać następująco:

  1. odtłuszczanie wstępne
  2. płukanie
  3. odtłuszczanie chemiczne
  4. płukanie
  5. trawienie
  6. płukanie
  7. odtłuszczanie elektrochemiczne
  8. płukanie
  9. dekapowanie itd.

Odtłuszczanie prowadzi się w celu usunięcia z powierzchni detali różnego typu zanieczyszczeń, takich jak:

  • zanieczyszczenia mechaniczne
  • produkty korozji
  • smary, oleje, tłuszcze itp.
  • pasty polerskie.

Właściwe przygotowanie powierzchni jest nieodzownym warunkiem otrzymania powłok galwanicznych dobrej jakości, o wymaganej odporności korozyjnej.

60 – 70% braków w galwanizerni powstaje na skutek nieodpowiedniego przygotowania powierzchni.

1. Odtłuszczanie chemiczne

Prowadzi się je w roztworach alkalicznych, zawierających najczęściej:

  • wodorotlenek sodowy (potasowy)
  • węglan sodowy (potasowy)
  • fosforany
  • krzemiany
  • borany
  • glukoniany

Stężenia poszczególnych składników wahają się w dość szerokim zakresie i zależą od materiału podłoża i rodzaju zanieczyszczeń.

W literaturze można znaleźć dużą ilość receptur kąpieli odtłuszczających wraz z ich parametrami pracy. W Tablicy 1 podano przykłady składów podstawowych kąpieli do otłuszczania i parametrów ich pracy (za doc. Dr Z.Kolanko).

Receptury kąpieli
Rodzaj podłoża Skład kąpieli w g/l Temp. °C Rodzaj odtłuszczania Gęstość prądu w A/dm² Czas odtłuszczania w min.
1 2 3 4 5 6
Stal, stal nierdzewna i kwasoodporna /ew. powłoka Ni nałożona elektro − chemicznie/
  • NaOH
  • Na2CO3
  • Na3PO4
  • x12H2O
  • oraz ew.
  • Na2SiO3
  • /x2/zwilżacz
  • 30-50
  • 30-50
  • 30-50
  • 20-30
  • 0,05-0,1
85±5 Chemiczne Zależnie od potrzeb
Elekrto − chemiczne 5-10 3-5
  • Miedź
  • Mosiądz
  • /Ms/
  • /x1/
  • NaOH
  • Na2CO3
  • Na3PO4
  • x12H2O
  • oraz ew.
  • /x2/zwilżacz
  • 5
  • 20-30
  • 20-30
  • 0,05-0,1
75±5 Chemiczne wyłącznie Cu Zależnie od potrzeb
Elektro − chemiczne

  • Cu
  • Ms
  • 3-6
  • 2-5
  • 2-3
  • 1-3
  • Stopy cynku
  • /znal/
  • /x1/
  • NaOH
  • Na2CO3
  • Na3PO4
  • x12H2O
  • 5
  • 20-25
  • 20-25
75±5 Elekrto − chemiczne 10-15 katodowo,w zako­ńczeniu kilka sekund anodowo 45-60 sekund
Aluminium i jego stopy
  • NaOH oraz
  • Na2CO3
  • lub Na3PO4
  • x12H2O
  • lub rzadziej
  • Na2SiO3
  • 5-10
  • 25-30
  • 20-25
  • do 20
80±5 Chemiczne Zależnie od potrzeb 1-3 min
55±5 Elekrto − chemiczne 2-5 3-5

Uwagi:

/x1/ Ze względu na reaktywność podłoża oraz czas trwania operacji – unikać odtłuszczania chemicznego.

/x2/ Zwilżacz stosować do otłuszczania chemicznego. Do kąpieli przeznaczonych do odtłuszczania elektrochemicznego nie należy dodawać zwilżaczy tworzących pianę, ze względu na możliwość gromadzenia się w niej wodoru i tlenu, co przy iskrzeniu np. podczas zdejmowania wieszaków może doprowadzić do wybuchu.

Postęp w opracowaniu nowych, wydajniejszych kąpieli odtłuszczających polega – tak jak w przypadku wszystkich kąpieli galwanicznych – nie tyle na zmianie składu podstawowego, ile na wprowadzaniu odpowiednich, wyspecjalizowanych dodatków organicznych wspomagających odtłuszczanie. Są to generalnie środki powierzchniowo czynne (SPC) – mające właściwości zwilżające, pieniące, emulgujące, flotujące itp.

Cząsteczka SPC składa się z części hydrofobowej (niepolarnej – nierozpuszczalnej w wodzie, a łatwo rozpuszczalnej w cieczach niepolarnych, np. w olejach) i części hydrofilowej (polarnej – rozpuszczalnej w wodzie a nierozpuszczalnej w cieczach niepolarnych). Ze względu na budowę chemiczną można wyróżnić cztery grupy SPC: anionowe, kationowe, niejonowe i amfoteryczne.

Jako dodatki do kąpieli odtłuszczających stosowane są najczęściej związki anionowe (zawierające kwasową grupę hydrofilową) oraz niejonowe (nie dysocjujące w roztworze wodnym na jony, a których rozpuszczalność w wodzie powoduje obecność grup organicznych o dużym powinowactwie do wody).

We współczesnej galwanotechnice generalnie odchodzi się od samodzielnie sporządzanych odtłuszczań, coraz częściej stosując gotowe do rozpuszczenia w wodzie mieszanki – w formie stałej lub ciekłego koncentratu.

Zaletami takiego rozwiązania są:

  • łatwe sporządzanie i uzupełnianie kąpieli
  • na ogół znacznie niższe sumaryczne stężenia soli
  • wydłużony “czas życia”
  • dodatki organiczne ulegające biodegradacji
  • niższe koszty obróbki ścieków
  • mniejsze wynoszenie
  • znacznie ograniczona emisja oparów do atmosfery

Dobór odpowiedniego przygotowania powierzchni jest w tym przypadku zadaniem dostawcy technologii i wymaga niekiedy przeprowadzenia prób na detalach klienta.

2. Odtłuszczanie elektrochemiczne

Jest ostatnim przed aktywacją procesem w sekwencji przygotowania powierzchni. Działanie chemiczne jest w tym etapie zintensyfikowane przez wydzielanie się tlenu (cykl anodowy), lub wodoru (cykl katodowy). Składy podstawowe kąpieli są zbliżone do odtłuszczania chemicznego. Stosowane czasy, temperatury i gęstości prądu zależą od materiału podłoża, rodzaju zanieczyszczeń i stopnia zanieczyszczenia powierzchni.

W większości przypadków preferuje się odtłuszczanie anodowe (lub katodowo-anodowe, kończące się zawsze dłuższym cyklem anodowym), unikając w ten sposób nawodorowania podłoża oraz ewentualnego osadzania się (w procesie katodowym) na powierzchni detalu zanieczyszczeń obecnych w kąpieli. Również w tym przypadku coraz powszechniej stosowane są gotowe, wyspecjalizowane “mieszanki firmowe”.

Komentarze